'क्रेडिट' धोक्यात

कालपरवापर्यंत आपण बँकेत जात होतो, तेव्हा कुणीतरी आजोबा किंवा आजी येऊन तुम्हाला रिक्वेस्ट करायचे. ‘मला लिहिता-वाचता येत नाही. जरा स्लीप भरून देता का, खात्यातून पैसे काढायचे आहेत..?’ हे झाले निरक्षर, लिहिता-वाचता न येणा-यांचे. परंतु आता तुम्ही एटीएमच्या रांगेत उभे असताना निरक्षर नसलेली कुणी गृहिणी किंवा मध्यमवयीन गृहस्थ येऊन तुम्हाला विचारतात. ‘जरा माझेही पैसे काढून द्या, मला ते एटीएममधून पैसे कसे काढतात, ते समजत नाहीत’ अशावेळी त्यांची मदत करावी की कीव करावी, असा प्रश्न अनेकदा मला पडतो. कारण एटीएममधून पैसे काढणे हे काही रॉकेट सायन्स नाही. ज्याला इंग्रजी किंवा हिंदी समजते अशी कुणीही व्यक्ती अगदी सहज पैसे काढू शकतो. परंतु त्यासाठीही अनोळखी व्यक्तींवर अवलंबून राहणे म्हणजे स्वतःच्या हाताने फसवणुकीला आमंत्रण देण्यासारखे आहे. यापेक्षाही डोक्यावरून पाणी म्हणजे अशा ‘धन्यवाद’ लोकांपैकी काहींनी डेबिट कार्डाच्या मागच्या बाजूलाच आपला पासवर्ड नंबरही लिहून ठेवलेला असतो. आता बोला

हे सगळे आठवण्याचे कारण म्हणजे मुंबईत अलिकडेच घडलेल्या दोन घटना. यापैकी पहिल्या घटनेमध्ये मुलुंडमधील एका कंपनीच्या संचालकाच्या येस बँकेतील खात्यातून अवघ्या तासाभरामध्ये तब्बल 1 कोटींची रक्कम काढण्यात आली. ही रक्कम देशभरातील विविध 12 खात्यांमध्ये ट्रान्सफर झाली. आणि हा सगळा इंटरनेट बँकिंगचा गोलमाल होत असताना प्रत्येक व्यवहारानंतर त्या संचालकाला एसएमएस मेसेजही येत होता. प्रत्येक मेसेजगणिक त्याच्या हृदयाचा एकएक ठोका चुकत होता. सुदैवाने याप्रकरणी पोलिसांनी तत्काळ कारवाई करत 24 तास उलटण्याच्या आतच एका आरोपीला अटक केली. दुसरी एक घटना तर त्यापेक्षाही चक्रावून टाकणारी होती. एका व्यावसायिकाच्या पत्नीच्या क्रेडिट कार्डावरून भारताबाहेर चार वेगवेगळ्या देशांमध्ये खरेदी केली जात होती. विशेष म्हणजे तो व्यावसायिक आणि त्याची पत्नी भारतामध्ये आणि त्यांच्या क्रेडिट कार्डाचा वापर मात्र वेगवेगळ्या देशांमध्ये, असा हा भुलभुलैय्या होता.

थोडक्यात काय तर आता तुम्हाला लुटायचे असेल तर रात्रीच्या वेळी तुमच्या घरावर एखाद्या चोराने डल्ला मारण्याची गरज नाही किंवा धारदार शस्त्राचा धाक दाखवण्याची गरज नाही. अगदी दिवसाउजेडी तुमच्या नजरचुकीमुळे आणि अतिहुशार व्हाइट कॉलर चोरांच्या स्मार्टपणामुळे तुम्हाला हजारो, लाखो आणि करोडो रूपयांचा गंडा घातला जाऊ शकतो. अलिकडच्या काळात अशा ऑनलाइन आर्थिक गुन्ह्यांची संख्या वाढत चालली आहे. काळानुसार अत्याधुनिक सोयी-सुविधा जशा उपलब्ध होत आहेत, त्याचप्रमाणे लुबाडणुकीचे नवनवे हातखंडेही उजेडात येत आहेत. त्यामुळे डेबिट कार्ड असो वा क्रेडिट कार्ड, त्याचा गैरवापर कुणी करू शकणार नाही, यादृष्टीने काळजी घेणे आवश्यक झाले आहे. क्रेडिट कार्ड देण्यासाठी दिवसातून दहावेळा मोबाइलवरून छळवणूक करणार्या बँका किंवा त्यांचे एजंट त्याचा गैरवापर कसा टाळता येईल, याबाबत ग्राहकांना अजिबात मार्गदर्शन करत नाहीत. त्यामुळेच आपणच आपले क्रेडिट धोक्यात आणत असतो. क्रेडिट कार्डाचा नंबर, त्याची एक्स्पायरी डेट, पाठीमागचा सीव्हीसी क्रमांक या अत्यंत महत्त्वाच्या बाबी असतात. या बाबी कुणाही अनोळखी व्यक्तीच्या हाती लागल्या तर अगदी सहजपणे तो त्याचा गैरवापर करू शकतो. त्यामुळे शक्यतो आपले क्रेडिट कार्ड कुणाकडेही देऊ नये. हल्ली रेस्टॉरंट, मोबाइल बिलाचा भरणा, वस्तू खरेदी यासाठी आपण अगदी सहजपणे डेबिट किंवा क्रेडिट कार्ड काऊंटरवरील व्यक्तीला देतो. हा आपण त्यांच्यावर टाकलेला विश्वासच असतो. शक्यतो समोरासमोर कुणीही आपली फसवणूक करत नाही. परंतु एखाद्या इंटरनेट साइटवरून कोणतीही ऑनलाइन खरेदी करताना, रेल्वेचे किंवा विमानाचे ई-तिकिट काढताना आपण ज्या वेबसाइटवरून हे व्यवहार करतो आहे, त्यांची विश्वासार्हता दहावेळा तपासली पाहिजे.

अन्यथा ‘नजर हटी, दुर्घटना घटी’ हा अनुभव आलाच म्हणून समजा..!

- सुनील घुमे